Ξεφυλλίζοντας τα «τεφτέρια» του Μανόλη Χατζηπαναγιώτου.
Μία άξια λόγου συλλογή διηγημάτων
Με τον Μανόλη γνωριστήκαμε πολλά χρόνια πριν. Νέοι και οι δύο (νεαρότερος αυτός) μοιραστήκαμε κοινές ανησυχίες και προβληματισμούς, καταστρώνοντας, παράλληλα, τρελά σχέδια επί χάρτου, τα οποία περιελάμβαναν όλα τα πιθανά πεδία δράσης: από την πολιτική δράση στη ενεργό δημοσιογραφία και από την τριβή με την λογοτεχνία σε μαγευτικές περιδιαβάσεις στις άγνωστες παραγράφους της ιστορίας. Η κοινή μας πορεία δεν κράτησε πολύ (καθόσον, από νωρίς, ο Μανόλης «ξενιτεύτηκε» στα Χανιά), αλλά ήταν αρκετή για να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια βαθιά και ουσιαστική φιλία που κρατάει μέχρι σήμερα. Το σημαντικό είναι πως ένα μέρος εκείνων των σχεδίων που εκπονούσαμε μέσα στην «παραζάλη» της νεότητάς μας, καταφέραμε κατά έναν απρόσμενο τρόπο να υλοποιήσουμε ο καθείς με το δικό του τρόπο.
Τα «τεφτέρια» του Μανόλη είναι η απόδειξη των όσων προανέφερα. Είναι μία ακόμη ψηφίδα δημιουργικότητας που έρχεται να προστεθεί στην πορεία ενός ανθρώπου δραστήριου με έντονη και διαρκή κοινωνική παρουσία και με πνευματικό απόθεμα ικανό να τον «σπρώξει» σε νέα εγχειρήματα. Η λογοτεχνία για τον Μανόλη συνιστά, κατά τη γνώμη μου, ένα νέο μεγάλο στοίχημα, που πιστεύω πως μπορεί να το κερδίσει, όπως άλλωστε κέρδισε και μια σειρά από στοιχήματα που κατά καιρούς έβαλε. Φανατικός αναγνώστης ο ίδιος, με πένα επιτυχώς δοκιμασμένη και περισσότερο ώριμη από ποτέ, ποτισμένη με την ανεκτίμητη αίσθηση του χιούμορ και τη βαθιά αντιληπτική ικανότητα, δείχνει σαν «έτοιμος από καιρό» για να κάνει το βήμα στα βαθιά νερά της λογοτεχνίας.
Στα «τεφτέρια» του ο Μανόλης επέλεξε τον δύσκολο δρόμο (αυτό έκανε πάντα, άλλωστε), αυτόν της συγγραφικής φόρμας του διηγήματος. Το διήγημα απαιτεί από τον συγγραφέα να αναπτύξει και να περιγράψει το θέμα του, να ξεδιπλώσει τις σκέψεις του, να σκιαγραφήσει τους πρωταγωνιστές του, μέσα σε λίγες μόνον σελίδες, δίνοντας ταυτόχρονα στον αναγνώστη την εικόνα μίας ολοκληρωμένης αφήγησης. Πιστεύω ειλικρινά (και πέραν των συναισθημάτων που τρέφω για τον συγγραφέα) πως κατάφερε σε έναν πολύ ικανοποιητικό βαθμό να ξεπεράσει όλες τις επιμέρους δυσκολίες και να παρουσιάσει μια συγγραφική δουλειά άξια λόγου και αναφοράς.
Η αφήγηση στα διηγήματα του Μανόλη είναι ευθύγραμμη (γραμμική). Δεν καταφεύγει σε ετεροχρονισμούς ούτε σε μεταμοντέρνους πειραματισμούς, πολύ δε περισσότερο δεν εμπεριέχει στοιχεία αυτό – αναφορικότητας, που αποτελούν και το συνηθέστερο πρόβλημα των περισσότερων λογοτεχνικών κειμένων που βλέπουν το φως της δημοσιότητας. «Δουλεύει» πάνω σε έναν καμβά , έχοντας σχηματοποιήσει στο μυαλό του την εικόνα που θέλει να αποδώσει. Έχει μία καλά δομημένη σεναριακή δομή την οποία και «υφαίνει» με ιδιαίτερη προσοχή, «πλέκοντας» μία σφιχτοδεμένη αφήγηση που προσδίνει στο κάθε διήγημα της συλλογής τον δικό της αυτοτελή χαρακτήρα. Η γραφή του άνετη, ουσιαστική και ρέουσα, χωρίς επιτήδευση και λεκτικούς ακροβατισμούς, υπηρετεί με συνέπεια το θέμα του, αφήνοντας στον αναγνώστη την αίσθηση της «μακράς επίγευσης».
Ο Μανόλης Χατζηπαναγιώτου στα περισσότερα διηγήματά του προτάσσει το ανθρώπινο στοιχείο, εστιάζοντας κυρίως σε πρόσωπα απλών ανθρώπων (μεροκαματιάρηδων, βιοπαλαιστών, ηλικιωμένων ή ακόμη και «ψιλοχαλασμένων» στο νου) που παλεύουν αξιοπρεπώς με την καθημερινότητά τους . Αγαπάει βαθιά αυτούς τους απλούς ανθρώπους ο Μανόλης και το δείχνει δίνοντας τους «περίσσευμα» πλούσιων συναισθημάτων, που αγγίζουν ευθέως τον αναγνώστη. Παράλληλα με τα παραπάνω σε κάποια από αυτά τα διηγήματα αφήνει να εμφιλοχωρήσουν στοιχεία που αφορούν σε ιστορικές μνήμες εφιαλτικά χαραγμένες στο υποσυνείδητο των πρωταγωνιστών του, οι οποίες εξακολουθούν να καθορίζουν τη ζωή τους δίνοντάς της τραγικό περιεχόμενο. Υπάρχουν ακόμη στη συλλογή και δύο σύντομα διηγήματα, με το δικό τους ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα διηγήματα αυτά ξεφεύγουν από τον προηγούμενη λογική καθώς «υπακούουν» σε μία περισσότερο εσωτερικευμένη γραφή, που στην περίπτωση τουλάχιστον του ενός εκ των δύο («Σταγόνες») θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε (έστω και καθ’ υπερβολήν) ως ποιητική πρόζα, καθώς ακροβατεί εντέχνως μεταξύ πεζογραφίας και ποιητικού συμβολισμού. Ένα ακόμη ιδιαίτερο διήγημα που κατά τη γνώμη μου απαιτεί την ιδιαίτερη προσοχή του αναγνώστη είναι αυτό που τιτλοφορείται «ΛΟΥΞ». Η ευρηματική και πρωτότυπη κεντρική του ιδέα, η συναρπαστική του εξέλιξη, η εξαιρετική απόδοση των χαρακτήρων και η αφηγηματική του δεινότητα το καθιστούν, ίσως, το πληρέστερο διήγημα της συλλογής.
Εντέλει αυτή η πολλαπλότητα και το εύρος της θεματολογίας του να συνιστά και ένα από τα επί πλέον ενδιαφέροντα στοιχεία αυτής της συλλογής, την οποία και θα έπρεπε να αναζητήσει ο απαιτητικός αναγνώστης.
Μανόλης Χατζηπαναγιώτου, «Τεφτέρια», εκδόσεις «Θεμέλιο».
META MAGAZINO: Διαβάστε εδώ το ανοιξιάτικο τεύχος
- Για να μαθαίνετε πάντα όλα τα νέα, κάντε like στη σελίδα μας olanea.gr
