Πριν ακόμη ξεκινήσει η περίοδος θέρμανσης, οι πιέσεις στο κόστος διαβίωσης εντείνονται. Η ενέργεια επιβαρύνει ήδη το πετρέλαιο θέρμανσης, τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και τις μεταφορές, ενώ η νέα άνοδος των επιτοκίων αυξάνει το κόστος εξυπηρέτησης των κυμαινόμενων δανείων. Το σκηνικό διαμορφώνεται σε ένα περιβάλλον διαρκούς ακρίβειας, με τον πληθωρισμό στην Ελλάδα να επιταχύνεται και τις διεθνείς αγορές ενέργειας να καταγράφουν νέες αυξήσεις. Η νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, οι κίνδυνοι για τις θαλάσσιες μεταφορές και ο πόλεμος στην Ουκρανία ενισχύουν την αβεβαιότητα στην προσφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Μία ακόμη διαταραχή στην εφοδιαστική αλυσίδα ή στην παραγωγή μπορεί να προκαλέσει νέο κύμα ανατιμήσεων, καθώς το κόστος ενέργειας επηρεάζει όχι μόνο τη θέρμανση και την ηλεκτροδότηση, αλλά και τις μεταφορές, την παραγωγή, τις συσκευασίες και τη λειτουργία των καταστημάτων.
Πετρέλαιο θέρμανσης κοντά στα 2 ευρώ το λίτρο
Το πρώτο σημαντικό τεστ για τα νοικοκυριά έρχεται στις 15 Οκτωβρίου, όταν ξεκινά η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης. Με βάση τις διεθνείς τιμές που ισχύουν σήμερα, η μέση πανελλαδική τιμή εκκίνησης υπολογίζεται πάνω από τα 1,90 ευρώ το λίτρο. Η τιμή ενδέχεται να πλησιάσει ακόμη περισσότερο τα 2 ευρώ το λίτρο, εφόσον συνεχιστεί η άνοδος του αργού πετρελαίου. Το πετρέλαιο κινείται πλέον μία ανάσα από τα 110 δολάρια το βαρέλι, εξέλιξη που επηρεάζει άμεσα το κόστος διάθεσης των πετρελαιοειδών στην ελληνική αγορά. Για μία παραγγελία 1.000 λίτρων, η συνολική δαπάνη θα μπορούσε να διαμορφωθεί περίπου στα 1.900 ευρώ, έναντι περίπου 1.100 ευρώ στην έναρξη της περυσινής περιόδου, εφόσον οι σημερινές συνθήκες στις διεθνείς αγορές παραμείνουν αμετάβλητες. Ακόμη υψηλότερο κόστος μπορεί να προκύψει για τα νοικοκυριά που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο. Παράγοντες της ενεργειακής αγοράς δεν αποκλείουν την κίνηση του ευρωπαϊκού δείκτη TTF προς τα 110 ευρώ ανά μεγαβατώρα, εάν αυξηθεί η ζήτηση για θέρμανση χωρίς να υπάρξει αποκλιμάκωση στα πολεμικά μέτωπα. Η τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου βρίσκεται ήδη στην περιοχή των 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Η άνοδος του φυσικού αερίου μεταφέρεται γρήγορα στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς οι μονάδες φυσικού αερίου συμμετέχουν στη διαμόρφωση της τελικής τιμής του ρεύματος. Η χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας έφτασε τα 183,60 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Παράλληλα, η μέση τιμή κατά τις πρώτες ημέρες του Σεπτεμβρίου κινήθηκε περισσότερο από 17% υψηλότερα σε σχέση με τον Αύγουστο.
Ο πληθωρισμός έχει ήδη ενσωματώσει τις πιέσεις
Οι αυξήσεις δεν αποτελούν πλέον μόνο ενδεχόμενο για τους επόμενους μήνες. Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα επιταχύνθηκε στο 3,8% τον Αύγουστο, από 3,4% τον Ιούλιο, με τις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις να εντοπίζονται σε βασικές κατηγορίες δαπανών των νοικοκυριών. Η στέγαση αυξήθηκε κατά 9,7% μέσα σε έναν χρόνο, ενώ οι μεταφορές αυξήθηκαν κατά 7,7%. Στις επιμέρους ενεργειακές κατηγορίες, το φυσικό αέριο κατέγραψε ετήσια άνοδο 40,2% και το πετρέλαιο θέρμανσης 53,2%. Παράλληλα, το ντίζελ κίνησης αυξήθηκε κατά 30,6% και η βενζίνη κατά 15,3%. Σε μηνιαία βάση, από τον Ιούλιο έως τον Αύγουστο, το φυσικό αέριο ανατιμήθηκε κατά 13,5%, ενώ το ηλεκτρικό ρεύμα αυξήθηκε κατά 1,5%. Οι ανατιμήσεις στην ενέργεια δεν περιορίζονται στους λογαριασμούς των καταναλωτών. Το υψηλότερο κόστος καυσίμων επιβαρύνει τις μεταφορές, ενώ η ακριβότερη ηλεκτρική ενέργεια αυξάνει τις δαπάνες ψύξης, παραγωγής και λειτουργίας των επιχειρήσεων. Επιπλέον, το κόστος των συσκευασιών και της διακίνησης των προϊόντων επηρεάζεται από την πορεία των ενεργειακών τιμών. Για τον λόγο αυτό, μία αύξηση στο ενεργειακό κόστος μπορεί να εμφανιστεί με καθυστέρηση στις τιμές των τροφίμων και των βασικών ειδών διαβίωσης. Η επίδραση στην αγορά μπορεί να εκδηλωθεί σταδιακά, καθώς οι επιχειρήσεις μετακυλίουν μέρος των αυξημένων δαπανών τους στην τελική τιμή των προϊόντων.
Η πρωτοβουλία για τις τιμές στα ράφια
Ανάχωμα στις πιέσεις για το καλάθι του νοικοκυριού αποτελεί η Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών, την οποία παρουσίασε ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος. Η πρωτοβουλία περιλαμβάνει 1.740 κωδικούς προϊόντων, με μέση μείωση τιμής 9,5%, και θα έχει διάρκεια έως το τέλος Δεκεμβρίου. Οι μειώσεις αφορούν συγκεκριμένα προϊόντα και δεν καλύπτουν το σύνολο των αγαθών που αγοράζουν τα νοικοκυριά. Η πρωτοβουλία μπορεί να περιορίσει μέρος των πιέσεων στις τιμές των ραφιών, δεν μπορεί όμως να εξουδετερώσει μία γενικευμένη αύξηση του ενεργειακού και μεταφορικού κόστους. Οι επιχειρήσεις τροφίμων και λιανικής εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αυξημένες δαπάνες για παραγωγή, διανομή, ψύξη, συσκευασία και λειτουργία καταστημάτων. Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος έχει προειδοποιήσει ότι «δεν θα είναι εύκολος ο χειμώνας», συνδέοντας την ακρίβεια με τις πιέσεις που ασκούνται στις τιμές του φυσικού αερίου και των πετρελαιοειδών. Η προειδοποίηση συμπίπτει με την έναρξη της περιόδου θέρμανσης και με την εκδήλωση νέων πιέσεων στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Την ίδια στιγμή, οι μειώσεις που έχουν ανακοινωθεί για επιλεγμένους κωδικούς στα ράφια έχουν περιορισμένη χρονική διάρκεια και δεν αφορούν το σύνολο των προϊόντων.
Οι αποδόσεις των ομολόγων και το κόστος δανεισμού
Την εικόνα των αυξημένων πιέσεων συμπληρώνει η πορεία των αγορών ομολόγων. Το παγκόσμιο sell-off στα κρατικά ομόλογα οδήγησε την απόδοση του αμερικανικού 10ετούς κοντά στο 5%, του γερμανικού 10ετούς περίπου στο 3,5% και του ελληνικού 10ετούς έως το 4,2%. Η άνοδος των αποδόσεων συνδέεται με τις προσδοκίες των επενδυτών για μεγαλύτερη διάρκεια των πληθωριστικών πιέσεων, υψηλότερα επιτόκια και ακριβότερο δανεισμό. Η εξέλιξη δεν αφορά μόνο τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις, αλλά επηρεάζει και το κόστος χρηματοδότησης των νοικοκυριών. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε κατά 25 μονάδες βάσης το επιτόκιο καταθέσεων, το οποίο διαμορφώθηκε στο 2,50%. Παράλληλα, αναθεώρησε την πρόβλεψή της για τον μέσο πληθωρισμό στο 3% το 2026 και στο 2,5% το 2027. Για τα νοικοκυριά με κυμαινόμενα δάνεια, η εξέλιξη των επιτοκίων δημιουργεί πρόσθετη πίεση. Εκτός από το αυξημένο κόστος για ηλεκτρικό ρεύμα, θέρμανση και καύσιμα, οι δανειολήπτες ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με υψηλότερες μηνιαίες δόσεις, εφόσον οι επιβαρύνσεις μεταφερθούν στα επιτόκια των δανείων τους.
Εξετάζονται παρεμβάσεις σε ντίζελ και πετρέλαιο θέρμανσης
Στο οικονομικό επιτελείο εξετάζονται παρεμβάσεις στο ντίζελ και στο πετρέλαιο θέρμανσης, εφόσον οι τιμές παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα. Οι σχεδιαζόμενες κινήσεις συνδέονται με την ανάγκη περιορισμού της επιβάρυνσης για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις κατά τους πρώτους μήνες της χειμερινής περιόδου. Παράλληλα, η μείωση κατά 50% της χρέωσης των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας θα ισχύσει από την 1η Ιανουαρίου 2027. Η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν καλύπτει τους πρώτους μήνες της ενεργειακής πίεσης, κατά τους οποίους τα νοικοκυριά θα αντιμετωπίσουν το κόστος του πετρελαίου θέρμανσης, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας με βάση τις τιμές της περιόδου. Έτσι, η πορεία των διεθνών τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, η εξέλιξη στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και η κατεύθυνση των επιτοκίων θα καθορίσουν το ύψος της επιβάρυνσης για τα ελληνικά νοικοκυριά κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
