Ανοικτές ακόμη και για διάστημα έως δέκα ετών μπορεί να παραμείνουν σημαντικές υποθέσεις φοροδιαφυγής, όταν κατά τη διάρκεια μεταγενέστερου ελέγχου προκύψουν πραγματικά νέα και κρίσιμα στοιχεία. Αυτό προκύπτει από απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία διευκρινίζει πότε ένα εύρημα μπορεί να θεωρηθεί «συμπληρωματικό στοιχείο» και να δικαιολογήσει την παράταση του χρόνου παραγραφής.
Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι, σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν εφαρμόζεται ο γενικός κανόνας της πενταετούς παραγραφής. Αντίθετα, η Φορολογική Διοίκηση μπορεί να συνεχίσει τον έλεγχο και να καταλογίσει φόρους, προσαυξήσεις και πρόστιμα ακόμη και μετά την παρέλευση της πενταετίας, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Φοροδιαφυγή και συμπληρωματικά στοιχεία: Τι έκρινε το Συμβούλιο της Επικρατείας
Η απόφαση εκδόθηκε από το Β’ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, έπειτα από αίτηση αναίρεσης ομόρρυθμης εταιρείας που δραστηριοποιούνταν στον τομέα των υδραυλικών εγκαταστάσεων. Η αίτηση απορρίφθηκε από το Δικαστήριο.
Η υπόθεση αφορούσε τον καταλογισμό φόρου εισοδήματος για τη χρήση του 2005, καθώς διαπιστώθηκε ότι η εταιρεία είχε λάβει και καταχωρίσει στα λογιστικά της βιβλία εικονικά και πλαστά τιμολόγια. Η επιχείρηση υποστήριξε ότι το δικαίωμα του Δημοσίου να επιβάλει φόρο είχε ήδη παραγραφεί.
Σύμφωνα με την εταιρεία, η φορολογική διοίκηση είχε στη διάθεσή της τα κρίσιμα δεδομένα εντός της αρχικής πενταετίας. Επομένως, τα στοιχεία που προέκυψαν αργότερα δεν μπορούσαν, κατά την άποψή της, να χαρακτηριστούν «νέα συμπληρωματικά στοιχεία» και να οδηγήσουν σε παράταση της παραγραφής στα δέκα χρόνια.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας, ωστόσο, είχε διαφορετική κρίση. Έκρινε νόμιμη την εφαρμογή της δεκαετούς παραγραφής, επειδή η εικονικότητα των τιμολογίων αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά σε μεταγενέστερη έκθεση ελέγχου του ΣΔΟΕ. Η έκθεση αυτή θεωρήθηκε πραγματικά νέο στοιχείο, ικανό να ενεργοποιήσει την ειδική προθεσμία.
Πότε η μεταγενέστερη έκθεση ελέγχου θεωρείται νέο στοιχείο
Η έκθεση ελέγχου του ΣΔΟΕ συντάχθηκε στις 4 Ιουνίου 2014, δηλαδή μετά τη συμπλήρωση της κανονικής πενταετούς προθεσμίας. Από τον έλεγχο προέκυψε για πρώτη φορά ότι οι συναλλαγές που εμφανίζονταν στα λογιστικά βιβλία της εταιρείας συνδέονταν με πλαστά και εικονικά φορολογικά στοιχεία.
Το Δικαστήριο εξέτασε πότε ακριβώς προέκυψαν τα δεδομένα που αποκάλυψαν την εικονικότητα των συναλλαγών. Καθώς διαπιστώθηκε ότι τα συγκεκριμένα ευρήματα δεν ήταν γνωστά στη Φορολογική Διοίκηση κατά την αρχική πενταετία, κρίθηκε ότι μπορούσαν να χαρακτηριστούν συμπληρωματικά στοιχεία.
Κατά συνέπεια, η φορολογική αρχή είχε τη δυνατότητα να στηρίξει τον φορολογικό καταλογισμό στη δεκαετή παραγραφή. Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία για υποθέσεις φοροδιαφυγής που συνδέονται με εικονικά τιμολόγια, αδήλωτα εισοδήματα ή συναλλαγές οι οποίες αποκαλύπτονται μέσω διασταυρώσεων και ελέγχων που πραγματοποιούνται αρκετά χρόνια αργότερα.
Η πενταετία παραμένει ο βασικός κανόνας
Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας δεν σημαίνει ότι κάθε μεταγενέστερος έλεγχος της ΑΑΔΕ μπορεί αυτομάτως να παρατείνει την παραγραφή. Η πενταετία εξακολουθεί να αποτελεί τον γενικό κανόνα, ενώ η δεκαετής παραγραφή αποτελεί εξαίρεση και απαιτεί ειδική αιτιολόγηση.
Για να εφαρμοστεί η δεκαετία, πρέπει να προκύψουν νέα στοιχεία ή πληροφορίες που:
– δεν ήταν γνωστά στη Φορολογική Διοίκηση κατά την αρχική πενταετία,
– δεν μπορούσαν αντικειμενικά να εντοπιστούν νωρίτερα,
– αποκαλύπτουν μεγαλύτερη φορολογική υποχρέωση από εκείνη που είχε αρχικά δηλωθεί ή προσδιοριστεί.
Αντίθετα, στοιχεία που βρίσκονταν ήδη στη διάθεση της αρμόδιας αρχής, αλλά δεν αξιοποιήθηκαν εγκαίρως, δεν μπορούν να θεωρηθούν συμπληρωματικά. Η καθυστέρηση ή η αδράνεια της διοίκησης δεν αρκεί για να επεκταθεί ο χρόνος παραγραφής.
Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να συνταχθεί μια νέα έκθεση ελέγχου μετά την παρέλευση της πενταετίας. Πρέπει η έκθεση να περιλαμβάνει ουσιαστικά ευρήματα που δεν ήταν προηγουμένως γνωστά και τα οποία μεταβάλλουν την εικόνα της φορολογικής υπόθεσης.
Πώς υπολογίζεται η πενταετής παραγραφή
Ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας προβλέπει ότι η πενταετής παραγραφή υπολογίζεται από το τέλος του έτους μέσα στο οποίο έληξε η προθεσμία υποβολής της φορολογικής δήλωσης.
Για παράδειγμα, για εισοδήματα του 2020, η δήλωση των οποίων υποβλήθηκε το 2021, η παραγραφή συμπληρώνεται κατά κανόνα στις 31 Δεκεμβρίου 2026. Μέχρι την ημερομηνία αυτή θα πρέπει να έχει κοινοποιηθεί νόμιμα στον φορολογούμενο η πράξη προσδιορισμού του φόρου.
Δεν αρκεί, επομένως, να έχει ξεκινήσει ο έλεγχος ή να έχει εκδοθεί εσωτερική εντολή ελέγχου. Καθοριστική είναι η νόμιμη κοινοποίηση της πράξης μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία.
Πότε μπορεί να ισχύσει η δεκαετής παραγραφή
Η προθεσμία μπορεί να φτάσει έως τα δέκα χρόνια κυρίως σε δύο περιπτώσεις: όταν ο φορολογούμενος δεν έχει υποβάλει δήλωση ή όταν, μετά την πάροδο της πενταετίας, περιέλθουν στη Φορολογική Διοίκηση νέα στοιχεία που δεν μπορούσε αντικειμενικά να γνωρίζει νωρίτερα και από τα οποία προκύπτει μεγαλύτερη φορολογική οφειλή.
Επιπλέον, σε ειδικές περιπτώσεις η παραγραφή μπορεί να παραταθεί ή να ανασταλεί, όπως όταν εκκρεμεί δικαστική διαδικασία, διαδικασία αμοιβαίου διακανονισμού, αίτημα παροχής πληροφοριών από αλλοδαπή φορολογική αρχή ή διαδικασία ακύρωσης φορολογικής πράξης.
Το βασικό μήνυμα της απόφασης είναι ότι η φοροδιαφυγή μπορεί να ελεγχθεί σε βάθος χρόνου, αλλά όχι χωρίς όρια. Η δεκαετής παραγραφή ενεργοποιείται μόνο όταν υπάρχουν πραγματικά νέα στοιχεία, τα οποία αποκαλύπτουν φορολογική παράβαση που δεν μπορούσε να εντοπιστεί εγκαίρως. Η πενταετία παραμένει ο κανόνας, ενώ το «κυνήγι» έως και δέκα χρόνια πίσω απαιτεί συγκεκριμένα, τεκμηριωμένα και αντικειμενικά ευρήματα.
