Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποκτά ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στη λειτουργία των ηλεκτρικών δικτύων, με τον ΔΕΔΔΗΕ και τον ΑΔΜΗΕ να επενδύουν στην αξιοποίησή της, αλλά με σαφείς όρους και αυστηρές δικλείδες ασφαλείας. Η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στην πρόβλεψη προβλημάτων, στην καλύτερη διαχείριση των δεδομένων και στην ταχύτερη αντιμετώπιση διαταραχών. Ωστόσο, οι δύο διαχειριστές ξεκαθαρίζουν ότι το ΑΙ δεν πρόκειται να υποκαταστήσει τον ανθρώπινο παράγοντα. Αντίθετα, θα λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης των αποφάσεων, με την ασφάλεια του συστήματος και την ανθρώπινη εποπτεία να παραμένουν αδιαπραγμάτευτες προτεραιότητες.
Η ψηφιοποίηση δημιουργεί τις προϋποθέσεις για το ΑΙ
Για αρκετά χρόνια, το ελληνικό ηλεκτρικό δίκτυο δεν διέθετε το επίπεδο ψηφιοποίησης που απαιτείται για τη συνεχή και λεπτομερή παρακολούθηση της λειτουργίας του. Η περιορισμένη «παρατηρησιμότητα» δυσκόλευε την έγκαιρη αντίδραση σε απρόβλεπτες συνθήκες, όπως τα έντονα καιρικά φαινόμενα, οι απότομες μεταβολές στη ζήτηση ή η μεταβλητή παραγωγή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Η κατάσταση αυτή επηρέαζε τόσο το δίκτυο διανομής του ΔΕΔΔΗΕ όσο και το δίκτυο μεταφοράς του ΑΔΜΗΕ. Οι επενδύσεις στην ψηφιοποίηση, όμως, αλλάζουν σταδιακά τα δεδομένα. Η συγκέντρωση περισσότερων και ποιοτικότερων πληροφοριών επιτρέπει στους διαχειριστές να αποκτούν σαφέστερη εικόνα για την κατάσταση του δικτύου, να εντοπίζουν εγκαίρως δυσλειτουργίες και να σχεδιάζουν αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις.
Σημαντικό μέρος αυτής της προσπάθειας αποτελεί η ανάπτυξη των έξυπνων μετρητών. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Γεώργιος Λούκος, Διευθυντής Έρευνας και Καινοτομίας του ΔΕΔΔΗΕ, οι εγκαταστάσεις προχωρούν με ρυθμό περίπου 5.500 μετρητών την ημέρα, με στόχο την πλήρη κάλυψη προς τα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας.
ΔΕΔΔΗΕ και ΑΙ: Από τα δεδομένα στις επιχειρησιακές αποφάσεις
Η εξάπλωση των έξυπνων μετρητών και των ψηφιακών υποδομών δημιουργεί, ωστόσο, μια νέα πρόκληση: τον τεράστιο όγκο δεδομένων που παράγεται καθημερινά. Τα δεδομένα αυτά δεν αρκεί απλώς να συλλέγονται. Πρέπει να αναλύονται, να ερμηνεύονται και να μετατρέπονται σε χρήσιμες πληροφορίες στον κατάλληλο χρόνο.
Σε αυτό το σημείο μπορεί να συμβάλει καθοριστικά η Τεχνητή Νοημοσύνη. Μέσω μοντέλων μηχανικής μάθησης και προηγμένων αναλυτικών εργαλείων, το ΑΙ μπορεί να εντοπίζει μοτίβα, να προβλέπει πιθανές βλάβες, να υποστηρίζει την κατανομή των πόρων και να βοηθά στον καλύτερο προγραμματισμό της συντήρησης. Παράλληλα, μπορεί να αξιοποιηθεί για την πρόβλεψη της ζήτησης και της παραγωγής από ΑΠΕ, διευκολύνοντας τη λειτουργία ενός δικτύου που γίνεται πιο σύνθετο και πιο δυναμικό.
Όπως υπογράμμισε ο κ. Λούκος στο συνέδριο AI in Energy, στόχος του ΔΕΔΔΗΕ είναι η δημιουργία ενός ΑΙ ασφαλούς και σταθερού. Για τους διαχειριστές δικτύων, η ασφάλεια δεν αποτελεί απλώς τεχνική παράμετρο, αλλά βασική προϋπόθεση για κάθε νέα εφαρμογή. Η τεχνολογία θα πρέπει να δίνει αξιόπιστες εισηγήσεις, να λειτουργεί με διαφάνεια και να εντάσσεται σε διαδικασίες που επιτρέπουν την άμεση ανθρώπινη παρέμβαση.
ΑΔΜΗΕ: Η τεχνητή νοημοσύνη στη λειτουργία του συστήματος
Αντίστοιχες εξελίξεις καταγράφονται και στο δίκτυο μεταφοράς που διαχειρίζεται ο ΑΔΜΗΕ. Οι απαιτήσεις είναι ιδιαίτερα αυξημένες, καθώς ο διαχειριστής καλείται να αξιολογεί σε πραγματικό χρόνο την ασφάλεια του συστήματος, να αντιμετωπίζει τη συμφόρηση, να διαχειρίζεται τις διακυμάνσεις στην παραγωγή και να αποκαθιστά τη λειτουργία μετά από ξαφνικές διαταραχές.
Ταυτόχρονα, το σύστημα πρέπει να προστατεύεται από ακραία περιστατικά, όπως μεγάλης έκτασης διακοπές ή φαινόμενα τύπου black out. Η αυξανόμενη διείσδυση των ΑΠΕ, η συμμετοχή περισσότερων παραγωγών και καταναλωτών, η ηλεκτροκίνηση και η ενεργότερη παρουσία βιομηχανιών καθιστούν το δίκτυο πολύ πιο περίπλοκο σε σχέση με το παρελθόν.
Ο ΑΔΜΗΕ έχει ήδη ξεκινήσει να αξιοποιεί τη μηχανική μάθηση στον τομέα της συντήρησης. Με την κατάλληλη εκπαίδευση των συστημάτων, είναι δυνατό να εντοπίζονται ενδείξεις φθοράς ή αστοχίας και να προγραμματίζονται παρεμβάσεις πριν εκδηλωθεί μια σοβαρή βλάβη.
Το επόμενο βήμα αφορά την ίδια τη λειτουργία του δικτύου. Όπως εξήγησε ο Ιωάννης Μωραΐτης, Διευθυντής Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης του ΑΔΜΗΕ, οι συμμετέχοντες στο σύστημα έχουν αυξηθεί από μερικές δεκάδες σε χιλιάδες. Σε αυτούς περιλαμβάνονται μονάδες ΑΠΕ, βιομηχανίες, ηλεκτρικά αυτοκίνητα και χρήστες που συνδέονται μέσω του ΔΕΔΔΗΕ. Το αποτέλεσμα είναι μια εκρηκτική αύξηση των δεδομένων και των πιθανών σεναρίων που πρέπει να αξιολογηθούν.
Σταδιακή μετάβαση με ανθρώπινη εποπτεία
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι παραδοσιακές μέθοδοι λειτουργίας δεν επαρκούν από μόνες τους. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει τους διαχειριστές στην ανάλυση σύνθετων καταστάσεων και στην επιλογή της καταλληλότερης αντίδρασης. Η μετάβαση, όμως, δεν θα γίνει απότομα.
Με βάση τον ευρύτερο ευρωπαϊκό σχεδιασμό, το πρώτο στάδιο είναι η ανάπτυξη αλγορίθμων που θα υποστηρίζουν τις αποφάσεις σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος. Μέχρι το 2030 προβλέπεται η δοκιμή τους σε πραγματικό επιχειρησιακό περιβάλλον, ώστε να αξιολογηθεί η αξιοπιστία και η αποτελεσματικότητά τους. Σε επόμενο στάδιο, με ορίζοντα το 2035, οι τεχνολογίες αυτές αναμένεται να ενταχθούν σε περισσότερο αυτοματοποιημένα συστήματα.
Η αυτοματοποίηση, ωστόσο, δεν σημαίνει απουσία ανθρώπων από τις κρίσιμες αποφάσεις. Η ανθρώπινη εποπτεία θα παραμείνει απαραίτητη, τόσο για τεχνικούς λόγους όσο και λόγω του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου. Οι χειριστές θα πρέπει να μπορούν να ελέγχουν τις εισηγήσεις των αλγορίθμων, να παρεμβαίνουν όταν απαιτείται και να αναλαμβάνουν την τελική ευθύνη σε κρίσιμες περιστάσεις.
Η αξιοποίηση του ΑΙ από τον ΔΕΔΔΗΕ και τον ΑΔΜΗΕ αποτελεί αναγκαίο βήμα για ένα πιο ανθεκτικό, αποδοτικό και ευέλικτο ηλεκτρικό σύστημα. Η επιτυχία, όμως, θα κριθεί από το κατά πόσο η τεχνολογία θα εφαρμοστεί με ασφάλεια, διαφάνεια και σαφείς δικλείδες προστασίας. Το μέλλον των δικτύων μπορεί να είναι πιο ψηφιακό και πιο αυτοματοποιημένο, αλλά θα συνεχίσει να βασίζεται στη γνώση, την κρίση και την ευθύνη των ανθρώπων.
