Τα επικίνδυνα θαλάσσια περάσματα της Μέσης Ανατολής και της Μαύρης Θάλασσας έχουν μετατραπεί σε ζώνες υψηλού κινδύνου για τα εμπορικά πλοία και τα πληρώματά τους. Οι επιθέσεις με πυραύλους, drones και άλλες μεθόδους, είτε από τους αντάρτες Χούθι της Υεμένης είτε από στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής, έχουν προκαλέσει κατασχέσεις, σοβαρές ζημιές και βυθίσεις πλοίων.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι εφοπλιστές προσφέρουν ολοένα υψηλότερες αμοιβές στους ναυτικούς που δέχονται να ταξιδέψουν σε εμπόλεμες ζώνες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αποδοχές των πλοιάρχων και άλλων εξειδικευμένων στελεχών φτάνουν ακόμη και τα 100.000 δολάρια τον μήνα. Παράλληλα, προβλέπονται ειδικά μπόνους για κάθε διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία μπορεί να αγγίξουν τα 50.000 δολάρια.
Χρυσάφι για τους ναυτικούς που διασχίζουν τις επικίνδυνες ζώνες
Η εκτόξευση των αμοιβών αποτελεί άμεση συνέπεια της τεράστιας αύξησης του κινδύνου. Την ίδια στιγμή που οι ναύλοι έχουν φτάσει ακόμη και στο 1,5 εκατ. δολάρια την ημέρα και οι τιμές πώλησης των πλοίων ενισχύονται από την κρίση στη Μέση Ανατολή και τη Μαύρη Θάλασσα, οι μισθοί των ναυτικών ακολουθούν την ίδια ανοδική πορεία.
Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα των Financial Times, δεν είναι μόνο οι πλοίαρχοι που βλέπουν τις αμοιβές τους να αυξάνονται θεαματικά. Ακόμη και οι απλοί ναυτικοί, των οποίων ο βασικός μισθός κυμαίνεται περίπου στα 1.500 δολάρια τον μήνα, μπορούν να διπλασιάσουν τις αποδοχές τους όταν βρίσκονται στη νότια Ερυθρά Θάλασσα ή στον Κόλπο του Ομάν.
Η αμοιβή αυξάνεται ακόμη περισσότερο όταν το πλοίο περνά από τα Στενά του Ορμούζ. Όπως αναφέρουν οι Financial Times, οι απλοί ναυτικοί μπορούν να λαμβάνουν τέσσερις έως έξι φορές τον κανονικό τους μισθό. Δεδομένου ότι πολλά δεξαμενόπλοια εκτελούν επαναλαμβανόμενα δρομολόγια τύπου «shuttle», οι αυξημένες αποδοχές είναι δυνατό να καταβάλλονται επί μήνες.
Το τίμημα, ωστόσο, είναι εξαιρετικά βαρύ. Τα πληρώματα παραμένουν διαρκώς εκτεθειμένα σε πυραύλους, drones, επιθέσεις και πιθανή ομηρία. Μία από τις πηγές των Financial Times δήλωσε χαρακτηριστικά ότι οι ναυτικοί που εξακολουθούν να πραγματοποιούν αυτά τα ταξίδια αντιμετωπίζονται πλέον σχεδόν σαν «μισθοφόροι», γεγονός που αποτυπώνει το μέγεθος του κινδύνου.
Τουλάχιστον 14 επιθέσεις από τις 20 Σεπτεμβρίου
Τα πλοία που συνεχίζουν να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται αντιμέτωπα με μία από τις πιο έντονες περιόδους επιθέσεων από την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών πληγμάτων κατά του Ιράν, τα οποία πυροδότησαν τον πόλεμο τον Φεβρουάριο.
Σύμφωνα με τη ναυτιλιακή εταιρεία ασφαλείας Vanguard, την οποία επικαλούνται οι Financial Times, έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 14 επιθέσεις από τις 20 Σεπτεμβρίου. Τέσσερα πλοία φέρεται να χτυπήθηκαν μόνο μέσα σε λίγες ημέρες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και ελληνόκτητα πλοία, όπως το Rio της Hellenic Tankers, συμφερόντων Ανδρέα Χατζηγιάννη, το Lipsi της Dynacom Tankers, συμφερόντων Γιώργου Προκοπίου, και το Maran Gas Mystras της Maran Gas, συμφερόντων Μαρίας Αγγελικούση.
Παρά τον κίνδυνο, τα οικονομικά κίνητρα για τη συνέχιση των εξαγωγών παραμένουν τεράστια. Το αργό πετρέλαιο που καταφέρνει να περάσει από τα Στενά πωλείται σε ιδιαίτερα υψηλές τιμές, ενώ οι παραγωγοί του Κόλπου θα υφίσταντο τεράστιες απώλειες εάν αδυνατούσαν να εξάγουν τα φορτία τους.
Οι ναύλοι για φορτία που μεταφέρονται μέσω του Ορμούζ έφτασαν πρόσφατα στο ιστορικό επίπεδο των 1,3 εκατ. δολαρίων ημερησίως, από μόλις 20.000 έως 50.000 δολάρια την ημέρα έναν χρόνο νωρίτερα. Η είσοδος στον Περσικό Κόλπο, η φόρτωση και η έξοδος του πλοίου απαιτούν συνήθως περίπου τέσσερις ημέρες. Ωστόσο, ελάχιστα πλοία είναι πλέον διαθέσιμα να αναλάβουν το ταξίδι, με αποτέλεσμα η ζήτηση να υπερβαίνει κατά πολύ την προσφορά.
Έτσι έχει δημιουργηθεί ένα σύστημα «shuttle». Ένας περιορισμένος αριθμός δεξαμενόπλοιων μεταφέρει πετρέλαιο μέσα και έξω από τον Κόλπο και στη συνέχεια παραδίδει το φορτίο σε άλλα tankers που περιμένουν ανοικτά της Φουτζέιρα, στον Κόλπο του Ομάν. Ένα τυπικό VLCC μπορεί να μεταφέρει περίπου δύο εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και να διαθέτει πλήρωμα έως 35 ναυτικών, με επικεφαλής τον πλοίαρχο.
Υψηλές αμοιβές, αλλά και πιέσεις στα πληρώματα
Η αύξηση των μισθών δεν σημαίνει ότι όλοι οι ναυτικοί επιλέγουν ελεύθερα να αναλάβουν τον κίνδυνο. Ο Manoj Yadav, γενικός γραμματέας της Forward Seamen’s Union of India, δήλωσε στους Financial Times ότι οι πλοιοκτήτες είτε προσφέρουν πολύ υψηλά πακέτα αποδοχών είτε, σε ορισμένες περιπτώσεις, ασκούν πιέσεις σε μέλη πληρωμάτων που δεν επιθυμούν να ταξιδέψουν μέσω των Στενών.
Σύμφωνα με τον ίδιο, υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες οι ναυτικοί προειδοποιούνται πως, αν αρνηθούν, θα αντικατασταθούν. Παράλληλα, το κόστος του επαναπατρισμού τους μπορεί να αφαιρεθεί από τους μισθούς τους. Η πρακτική αυτή δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τα δικαιώματα και την προστασία των εργαζομένων στη θάλασσα.
Τα στοιχεία του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού είναι αποκαλυπτικά: από τις 28 Φεβρουαρίου έχουν πληγεί τουλάχιστον 93 πλοία και έχουν σκοτωθεί 24 ναυτικοί. Ο Scott Bergeron, εκτελεστικός διευθυντής της Oldendorff Carriers, υπογράμμισε σε ναυτιλιακό συνέδριο στη Βρετανία ότι πλέον τόσο τα πλοία όσο και οι άνθρωποι που εργάζονται σε αυτά αποτελούν στόχους.
Νυχτερινές διελεύσεις και απενεργοποίηση συστημάτων εντοπισμού
Για να μειώσουν την πιθανότητα εντοπισμού τους, πολλά πλοία περνούν πλέον από το Ορμούζ κατά τη διάρκεια της νύχτας. Σε ορισμένες περιπτώσεις απενεργοποιούν τον εξοπλισμό μετάδοσης της θέσης τους, πρακτική που αυξάνει όμως και τους κινδύνους για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό έχει αναπτύξει μέσα αεράμυνας για την προστασία των πλοίων, ενώ αρκετά από αυτά κινούνται σε διαδρομή κοντά στις ακτές του Ομάν. Η Windward εκτίμησε ότι στις 4 Οκτωβρίου μόλις 13 πλοία διέσχισαν τα Στενά, έναντι 24 την αντίστοιχη ημέρα της προηγούμενης εβδομάδας.
Πριν από τη σύγκρουση, περίπου 135 πλοία περνούσαν καθημερινά από το Ορμούζ, μεταφέροντας σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οι ροές μέσω των Στενών παραμένουν σήμερα περίπου κατά ένα τρίτο χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα, καθώς μέρος των φορτίων διοχετεύεται μέσω αγωγών και άλλων εναλλακτικών διαδρομών.
Έως 20 εκατ. δολάρια μόνο για την ασφάλιση
Οι αμοιβές των πληρωμάτων αποτελούν μόνο ένα μέρος του αυξημένου κόστους. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για τα δεξαμενόπλοια έχουν φτάσει στο 6%-10% της αξίας του κύτους, από περίπου 0,25% πριν από τον πόλεμο. Για ένα μεγάλο δεξαμενόπλοιο, αυτό μπορεί να σημαίνει έως και 20 εκατ. δολάρια μόνο για την ασφαλιστική κάλυψη ενός ταξιδιού προς τον Περσικό Κόλπο.
Παράλληλα, έχουν αυξηθεί και οι τιμές των ναυτιλιακών καυσίμων. Στη Φουτζέιρα, σημαντικό κέντρο ανεφοδιασμού της περιοχής, το fuel oil που χρησιμοποιούν συνήθως τα VLCCs έφτασε τα 686 δολάρια ανά τόνο, αυξημένο κατά 67% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Ο συνδυασμός υψηλών ναύλων, ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου, ακριβότερων καυσίμων και έκτακτων αμοιβών έχει καταστήσει κάθε ταξίδι μέσω των Στενών εξαιρετικά δαπανηρό, αλλά και ιδιαίτερα επικερδές για όσους είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν το ρίσκο.
«Αν αρνηθούν, μπορεί να χάσουν τη δουλειά τους. Αν δεχθούν, τη ζωή τους»
Μεγάλο μέρος των πληρωμάτων της παγκόσμιας εμπορικής ναυτιλίας προέρχεται από τις Φιλιππίνες, την Ινδία, την Ινδονησία, τη Ρωσία, την Ουκρανία και χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Για πολλούς ναυτικούς, το επάγγελμα αποτελεί οικονομική επιλογή, καθώς οι μισθοί είναι σημαντικά υψηλότεροι από εκείνους που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν στις χώρες τους.
Η κρίση του Ορμούζ μετατρέπει, όμως, αυτή την επιλογή σε ένα δραματικό δίλημμα. Όπως ανέφερε ο Manoj Yadav στους Financial Times, οι ναυτικοί μπορεί να χάσουν τη δουλειά τους αν αρνηθούν να ταξιδέψουν, ενώ αν δεχθούν, θέτουν σε κίνδυνο ακόμη και τη ζωή τους.
Οι υψηλές αμοιβές και τα μπόνους δεν αναιρούν την πραγματικότητα: το «χρυσάφι» που πληρώνουν οι εφοπλιστές στους ναυτικούς αντανακλά έναν πρωτοφανή κίνδυνο. Όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν πεδίο στρατιωτικής αντιπαράθεσης, οι άνθρωποι που κρατούν ζωντανές τις παγκόσμιες εμπορικές ροές θα συνεχίσουν να καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα στην οικονομική ασφάλεια και τη σωματική τους ακεραιότητα.
