Ολοένα πιο δύσκολη γίνεται η κατάσταση για τους παραγωγούς ενέργειας από φωτοβολταϊκά, καθώς οι περικοπές παραγωγής, οι μηδενικές ή ακόμη και αρνητικές τιμές χονδρικής κατά τις μεσημεριανές ώρες και η άνοδος του κόστους χρηματοδότησης πιέζουν ασφυκτικά τα οικονομικά τους. Η εικόνα που μεταφέρει ο κλάδος είναι ιδιαίτερα ανησυχητική: χιλιάδες φωτοβολταϊκά έργα αντιμετωπίζουν προβλήματα εξυπηρέτησης των δανείων τους, ενώ πολλά από αυτά οδηγούνται σε πώληση, συχνά σε ιδιαίτερα χαμηλές αποτιμήσεις.
Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα της ΠΟΣΠΗΕΦ, Πέτρο Τσικούρα, οι εξελίξεις έχουν οδηγήσει μέχρι σήμερα στη δημιουργία περίπου 4.000 κόκκινων δανείων που συνδέονται με φωτοβολταϊκά πάρκα. Πρόκειται για έργα που κατασκευάστηκαν με τραπεζικό δανεισμό, αλλά πλέον δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα έσοδα. Όπως επισημαίνεται, οι παραγωγοί βλέπουν τις εισπράξεις τους να υποχωρούν φέτος έως και 40%, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις μηνιαίες δόσεις και στις λοιπές υποχρεώσεις τους.
Φωτοβολταϊκά και κόκκινα δάνεια: Η πίεση στους παραγωγούς
Η βασική αιτία της επιδείνωσης είναι η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις αρχικές οικονομικές παραδοχές των επενδύσεων και στις σημερινές συνθήκες της αγοράς. Πολλά φωτοβολταϊκά έργα σχεδιάστηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας ήταν υψηλότερες και η παραγωγή μπορούσε να αποφέρει σταθερά έσοδα. Σήμερα, όμως, η αυξημένη εγκατεστημένη ισχύς, σε συνδυασμό με τη συγκέντρωση της παραγωγής τις ίδιες ώρες της ημέρας, δημιουργεί έντονα προβλήματα απορρόφησης.
Κατά τις μεσημεριανές ώρες, όταν τα φωτοβολταϊκά παράγουν στο μέγιστο, η προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας συχνά ξεπερνά τη ζήτηση. Αυτό έχει ως συνέπεια οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά να μηδενίζονται ή να περνούν σε αρνητικό έδαφος. Παράλληλα, οι διαχειριστές προχωρούν σε περικοπές παραγωγής, ώστε να διατηρηθεί η ισορροπία του ηλεκτρικού συστήματος. Για τους παραγωγούς, κάθε περικοπή σημαίνει απώλεια εσόδων, ενώ οι δανειακές υποχρεώσεις παραμένουν σταθερές.
Η κατάσταση επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από την αύξηση των επιτοκίων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα υψηλότερα επιτόκια αυξάνουν το κόστος εξυπηρέτησης των δανείων και περιορίζουν τα περιθώρια αντοχής των επενδυτών. Έτσι, ακόμη και έργα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν βιώσιμα βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με σοβαρά προβλήματα ρευστότητας.
Κύμα εξαγορών και αλλαγή ιδιοκτησίας στα έργα
Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της κρίσης είναι το κύμα εξαγορών που βρίσκεται σε εξέλιξη στην αγορά. Η ΠΟΣΠΗΕΦ εκτιμά ότι περίπου τα μισά από τα 4.000 προβληματικά φωτοβολταϊκά πάρκα έχουν ήδη αλλάξει ή πρόκειται να αλλάξουν χέρια. Πολλοί ιδιοκτήτες, αδυνατώντας να συνεχίσουν να εξυπηρετούν τις υποχρεώσεις τους, αναγκάζονται να αναζητήσουν αγοραστή ή στρατηγικό επενδυτή.
Οι πωλήσεις αυτές δεν πραγματοποιούνται πάντα σε συνθήκες που ευνοούν τους παραγωγούς. Η ανάγκη άμεσης αποπληρωμής ή ρύθμισης των δανείων μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές, δημιουργώντας την εικόνα ενός «ξεπουλήματος» έργων. Παράλληλα, μεγαλύτεροι επενδυτικοί όμιλοι και εταιρείες με ισχυρότερη πρόσβαση σε κεφάλαια αποκτούν την ευκαιρία να συγκεντρώσουν σημαντικό αριθμό έργων σε μειωμένες αποτιμήσεις.
Οι εκτιμήσεις της αγοράς είναι ότι ο αριθμός των κόκκινων δανείων ενδέχεται να αυξηθεί περαιτέρω το επόμενο διάστημα. Η άνοδος των επιτοκίων, η αβεβαιότητα ως προς τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και η απουσία επαρκών υποδομών αποθήκευσης συνθέτουν ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου για τους μικρότερους και υπερχρεωμένους παραγωγούς.
Η καθυστέρηση στην αποθήκευση ενέργειας
Μιλώντας στο Open, ο κ. Τσικούρας στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα της αποθήκευσης ενέργειας. Όπως ανέφερε, χώρες όπως η γειτονική Βουλγαρία έχουν κινηθεί πολύ πιο γρήγορα στην εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης. Ενδεικτικά, η Βουλγαρία έχει ήδη εγκαταστήσει περίπου 16 GWh, ενώ η Ελλάδα διαθέτει λιγότερο από 1 GWh.
Η περιορισμένη αποθήκευση σημαίνει ότι η ενέργεια που παράγεται από τα φωτοβολταϊκά δεν μπορεί να μεταφερθεί εύκολα σε ώρες υψηλότερης ζήτησης. Αντί να αποθηκεύεται και να πωλείται αργότερα, μεγάλο μέρος της παραγωγής είτε περικόπτεται είτε διοχετεύεται στην αγορά σε πολύ χαμηλές τιμές. Η επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων για μπαταρίες και η ανάπτυξη κατάλληλων υποδομών θεωρούνται κρίσιμες προϋποθέσεις για τη βιωσιμότητα των φωτοβολταϊκών επενδύσεων.
Ωστόσο, οι γραφειοκρατικές και αδειοδοτικές διαδικασίες παραμένουν αργές. Σύμφωνα με τον κ. Τσικούρα, η καθυστέρηση αυτή μπορεί να ευνοήσει άλλες κατηγορίες ηλεκτροπαραγωγών σε ορίζοντα περίπου πέντε ετών, καθώς τα φωτοβολταϊκά θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν περιορισμούς στην απορρόφηση της παραγωγής τους.
Αναζήτηση λύσεων με τις τράπεζες
Η ΠΟΣΠΗΕΦ είχε συνάντηση με την Ένωση Ελληνικών Τραπεζών και τις διοικήσεις τραπεζών, προκειμένου να παρουσιαστούν τα προβλήματα του κλάδου και να αναζητηθούν λύσεις για τα δάνεια των παραγωγών. Στο τραπέζι βρίσκονται ζητήματα όπως οι ρυθμίσεις οφειλών, η επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής και η προσαρμογή των δόσεων στις πραγματικές ταμειακές ροές των έργων.
Η εξεύρεση βιώσιμων λύσεων θεωρείται απαραίτητη, όχι μόνο για τους παραγωγούς αλλά και για το ίδιο το τραπεζικό σύστημα. Η μαζική δημιουργία κόκκινων δανείων θα μπορούσε να επηρεάσει την αξία των έργων, την αγορά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την εμπιστοσύνη των επενδυτών.
Μια πιθανή γραμμή άμυνας για τα φωτοβολταϊκά είναι η άνοδος των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας που παρατηρείται το τελευταίο διάστημα στην εγχώρια αγορά. Οι μεσημεριανές τιμές εμφανίζονται κατά μέσο όρο υψηλότερες σε σχέση με τους προηγούμενους μήνες, εξέλιξη που μπορεί να βελτιώσει εν μέρει τα έσοδα των παραγωγών. Παρ’ όλα αυτά, η ανάκαμψη των τιμών δεν αρκεί από μόνη της για να αντιμετωπίσει τις συσσωρευμένες πιέσεις.
Το μέλλον των φωτοβολταϊκών θα εξαρτηθεί από την ταχύτητα με την οποία θα προχωρήσουν οι επενδύσεις στην αποθήκευση, οι ρυθμίσεις των δανείων και οι παρεμβάσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Μέχρι τότε, τα κόκκινα δάνεια, οι περικοπές παραγωγής και οι εξαγορές έργων θα συνεχίσουν να αποτελούν τις πιο έντονες εκφράσεις της κρίσης που αντιμετωπίζει ο κλάδος.
