Ταχεία αύξηση, αν και από ιδιαίτερα χαμηλή βάση, καταγράφει τα τελευταία χρόνια το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών ταμείων στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ OECD Pensions Outlook 2026, στο τέλος του 2025 το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών ταμείων ανήλθε σε 3,2 δισ. ευρώ, σημειώνοντας ετήσια αύξηση 20%. Το ποσό αντιστοιχεί στο 1,3% του ελληνικού ΑΕΠ.
Η ενίσχυση αυτή συνδέεται κυρίως με τη λειτουργία του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), το οποίο ξεκίνησε το 2022, αλλά και με τη δημιουργία νέων Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) τα τελευταία χρόνια. Παρά τον υψηλό ρυθμό ανάπτυξης, το συνολικό ενεργητικό παραμένει περιορισμένο σε σύγκριση με άλλες χώρες του ΟΟΣΑ, όπου το κεφαλαιοποιητικό σύστημα έχει πολύ μεγαλύτερη ιστορία και ευρύτερη συμμετοχή εργαζομένων και εργοδοτών.
Κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά ταμεία: σημαντική άνοδος από χαμηλή βάση
Σε επίπεδο ΟΟΣΑ, το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών ταμείων αυξήθηκε το 2025 κατά σχεδόν 12%, φτάνοντας τα 70,4 τρισ. δολάρια. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 95,7% του συνολικού ΑΕΠ των χωρών του Οργανισμού. Περίπου τα δύο τρίτα του συνολικού ενεργητικού βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου τα επαγγελματικά και ιδιωτικά συνταξιοδοτικά προγράμματα αποτελούν εδώ και δεκαετίες βασικό πυλώνα του συνταξιοδοτικού συστήματος.
Η εικόνα στην Ελλάδα είναι διαφορετική. Το κεφαλαιοποιητικό σύστημα βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης, με τα κεφάλαια να αυξάνονται γρήγορα, αλλά να αντιπροσωπεύουν μικρό ποσοστό της οικονομίας. Η σύγκριση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ αναδεικνύει ακριβώς αυτή τη διαφορά: στην Ελλάδα το ενεργητικό αντιστοιχεί στο 1,3% του ΑΕΠ, ενώ στις χώρες του Οργανισμού αγγίζει σχεδόν το σύνολο της ετήσιας οικονομικής παραγωγής.
Η πορεία των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης
Η λειτουργία των κεφαλαιοποιητικών ταμείων στην Ελλάδα ξεκίνησε σταδιακά πριν από περίπου δύο δεκαετίες. Ο νόμος 3029 του 2002 καθιέρωσε την προαιρετική επαγγελματική ασφάλιση ως συμπληρωματικό θεσμό προς τη δημόσια κύρια σύνταξη. Στα πρώτα χρόνια, ωστόσο, η συμμετοχή παρέμεινε περιορισμένη.
Ενδεικτικά, το 2007 το ενεργητικό των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης ανερχόταν μόλις σε 25 εκατ. ευρώ, ενώ οι ασφαλισμένοι αριθμούσαν λίγες χιλιάδες εργαζομένους. Η πρώτη σημαντική ώθηση δόθηκε το 2013, όταν τέσσερα δημόσια ταμεία επικουρικής ασφάλισης μετατράπηκαν σε ταμεία υποχρεωτικής επαγγελματικής ασφάλισης. Πρόκειται για τα εξής:
– Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Επικούρησης Ασφαλιστών και Προσωπικού Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων
– Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Φαρμακευτικών Εργασιών
– Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Εμπορίου Τροφίμων
– Επαγγελματικό Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Εταιρειών Πετρελαιοειδών
Η σύσταση των τεσσάρων ταμείων οδήγησε σε απότομη αύξηση του συνολικού ενεργητικού, το οποίο το 2013 πλησίασε το 1 δισ. ευρώ. Στη συνέχεια, η ανάπτυξη συνεχίστηκε καθώς αυξανόταν σταδιακά ο αριθμός των ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης. Τα ταμεία αυτά έφτασαν τα 28, ενώ περίπου τα δύο τρίτα ιδρύθηκαν από το 2019 και μετά.
ΤΕΑ δημιούργησαν τράπεζες, επιχειρήσεις και επαγγελματικοί κλάδοι, προσφέροντας πρόσθετες δυνατότητες αποταμίευσης και συνταξιοδοτικής προστασίας. Παράλληλα, το ποσοστό των ασφαλισμένων στα επαγγελματικά ταμεία αυξήθηκε και αντιστοιχεί πλέον περίπου στο 6% του εργατικού δυναμικού.
Η συμβολή του ΤΕΚΑ στην αύξηση του ενεργητικού
Νέα ώθηση στο κεφαλαιοποιητικό συνταξιοδοτικό σύστημα έδωσε η δημιουργία του ΤΕΚΑ το 2022. Το Ταμείο αφορά τους νέους ασφαλισμένους και λειτουργεί με βάση την κεφαλαιοποιητική αρχή: οι εισφορές καταγράφονται σε ατομικούς λογαριασμούς και επενδύονται, με στόχο τη δημιουργία αποθεματικού για τη μελλοντική επικουρική σύνταξη.
Για τους ασφαλισμένους που υπάγονταν στο παλαιότερο σύστημα, η επικουρική σύνταξη εξακολουθεί να καταβάλλεται από το Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης, το οποίο λειτουργεί με αναδιανεμητικό μοντέλο. Η συνύπαρξη των δύο συστημάτων αποτυπώνει τη μεταβατική περίοδο στην οποία βρίσκεται το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΤΕΚΑ, το αποθεματικό του Ταμείου είχε φτάσει τα 630 εκατ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026, ενώ οι ασφαλισμένοι του είχαν ξεπεράσει τους 780.000. Η διεύρυνση της ασφαλιστικής βάσης αναμένεται να συμβάλει περαιτέρω στην αύξηση του ενεργητικού των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών ταμείων τα επόμενα χρόνια.
Απόδοση επενδύσεων και επενδυτική σύνθεση
Η επένδυση των εισφορών εργοδοτών και εργαζομένων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αύξηση των αποθεματικών και, μακροπρόθεσμα, για το ύψος των συντάξεων. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι οι αποδόσεις των συνταξιοδοτικών κεφαλαίων είναι συνήθως θετικές σε βάθος χρόνου, αν και επηρεάζονται από τις διεθνείς οικονομικές κρίσεις και τις διακυμάνσεις των αγορών.
Στην Ελλάδα, η ονομαστική απόδοση των επενδύσεων των κεφαλαιοποιητικών ασφαλιστικών ταμείων διαμορφώθηκε στο 4,9% το 2025. Μετά την αφαίρεση του πληθωρισμού, η πραγματική απόδοση ανήλθε στο 2,3%.
Ως προς την κατανομή των επενδύσεων, το μεγαλύτερο μέρος κατευθύνθηκε σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, με ποσοστό 36,2%. Ρευστά διαθέσιμα και καταθέσεις αντιστοιχούσαν στο 17,4%, ενώ οι επενδύσεις σε μετοχές ανήλθαν στο 15,3%.
Ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει ότι η επαρκής διαφοροποίηση και η επένδυση μέρους των κεφαλαίων σε μετοχές μπορούν να ενισχύσουν τις μακροπρόθεσμες αποδόσεις. Παράλληλα, απαιτούνται prudential κανόνες, διαφάνεια και αποτελεσματική εποπτεία, ώστε οι ασφαλισμένοι να προστατεύονται από υπερβολικούς κινδύνους.
Η αύξηση στα 3,2 δισ. ευρώ δείχνει ότι τα κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά ταμεία αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερο ρόλο στην Ελλάδα. Ωστόσο, η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται σε αρχικό στάδιο σε σχέση με τις πιο ώριμες αγορές του ΟΟΣΑ. Η περαιτέρω διεύρυνση της συμμετοχής, η σταθερή επενδυτική στρατηγική και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών θα κρίνουν την πορεία του συστήματος τα επόμενα χρόνια.
