Μια δεύτερη ευκαιρία για όσους αποποιήθηκαν μια κληρονομιά, επειδή φοβήθηκαν ότι μαζί με ένα ακίνητο θα αναλάβουν και τα χρέη του προηγούμενου ιδιοκτήτη, ζητά η ΠΟΜΙΔΑ. Η πρόταση αφορά αποποιήσεις κληρονομιών που έγιναν από την 1η Ιανουαρίου 2010 έως τις 15 Σεπτεμβρίου 2026 και προβλέπει τη δυνατότητα ανάκλησής τους μέσα σε συγκεκριμένη προθεσμία.
Η ρύθμιση θα μπορούσε να δώσει λύση σε υποθέσεις που παραμένουν για χρόνια «παγωμένες», καθώς αρκετοί κληρονόμοι αρνήθηκαν ακίνητα, αγροτεμάχια ή άλλα περιουσιακά στοιχεία χωρίς να γνωρίζουν με ακρίβεια το ύψος των οφειλών που τα συνόδευαν. Η πρόταση, ωστόσο, προϋποθέτει τη θέσπιση ειδικού νομοθετικού πλαισίου για τη διαχείριση των παλαιών χρεών.
Κληρονομιές και αποποιήσεις: Τι προβλέπει η πρόταση
Σύμφωνα με την ΠΟΜΙΔΑ, όσοι έκαναν αποποίηση κληρονομιάς κατά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να την ανακαλέσουν, εφόσον το επιθυμούν. Η ανάκληση θα μπορούσε να γίνει μέσα σε εξάμηνη προθεσμία από την έναρξη ισχύος της σχετικής ρύθμισης.
Η πρόταση αφορά κυρίως περιπτώσεις στις οποίες η αποποίηση έγινε λόγω αβεβαιότητας για τα χρέη του θανόντος. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εκείνο ενός ανθρώπου που αποποιήθηκε το πατρικό του σπίτι, επειδή δεν γνώριζε αν υπήρχαν οφειλές προς τράπεζες, Δημόσιο, ασφαλιστικά ταμεία ή άλλους πιστωτές. Σε αρκετές περιπτώσεις, η αξία του ακινήτου μπορεί να ήταν σημαντική, όμως ο φόβος ότι τα χρέη θα μεταφέρονταν στον κληρονόμο οδήγησε στην απόφαση της αποποίησης.
Η ΠΟΜΙΔΑ υποστηρίζει ότι η οικονομική κρίση και η περιορισμένη πρόσβαση σε πλήρη στοιχεία για την οικονομική κατάσταση των θανόντων δημιούργησαν ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον για τους πιθανούς κληρονόμους. Έτσι, πολλοί προτίμησαν να αποποιηθούν την κληρονομιά, ακόμη και όταν δεν είχαν σαφή εικόνα για το αν τελικά θα ζημιώνονταν ή θα ωφελούνταν.
Τι αλλάζει με το νέο κληρονομικό δίκαιο
Από τις 16 Σεπτεμβρίου εφαρμόζεται το νέο κληρονομικό δίκαιο για τις κληρονομικές σχέσεις όσων αποβιώνουν από την ημερομηνία αυτή και μετά. Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομιάς.
Με το νέο πλαίσιο, ο κληρονόμος, κατά κανόνα, δεν ευθύνεται για τις οφειλές της κληρονομιάς με τη δική του προσωπική περιουσία. Αυτό σημαίνει ότι τα χρέη συνδέονται με την κληρονομιαία περιουσία και δεν μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να επιβαρύνουν απεριόριστα τα προσωπικά περιουσιακά στοιχεία του κληρονόμου.
Ωστόσο, προβλέπονται εξαιρέσεις. Μεταξύ άλλων, ο κίνδυνος μπορεί να διαφοροποιείται όταν ο κληρονόμος επιλέγει να διαχειρίζεται ή να διαθέτει ελεύθερα την κληρονομιά. Για τον λόγο αυτό, οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να εξετάζουν προσεκτικά τις συνέπειες κάθε ενέργειας πριν προχωρήσουν σε αποδοχή, διαχείριση ή μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων.
Η αλλαγή αυτή περιορίζει τον φόβο που οδήγησε πολλούς σε αποποίηση κατά τα προηγούμενα χρόνια. Οι αποποιήσεις, όμως, που έγιναν πριν από την έναρξη ισχύος του νέου δικαίου δεν ανατρέπονται αυτόματα. Παραμένουν σε ισχύ, εκτός αν θεσπιστεί ειδική αναδρομική ρύθμιση.
Τι θα γίνει με τα παλιά χρέη
Η πρόταση της ΠΟΜΙΔΑ συνδέει την ανάκληση της αποποίησης με την πλήρη καταγραφή των χρεών της κληρονομιάς. Με αυτόν τον τρόπο, ο ενδιαφερόμενος θα γνωρίζει τι ακριβώς αναλαμβάνει πριν αποφασίσει αν θα προχωρήσει στην ανάκληση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η πρόταση να μπορούν να επανέλθουν ακόμη και οφειλές που έχουν παραγραφεί στο μεταξύ, εφόσον δεν είχαν παραγραφεί κατά τον χρόνο που έγινε η αποποίηση. Παράλληλα, ζητείται να μην υπολογιστούν τόκοι για το διάστημα από την αποποίηση έως την ενδεχόμενη ανάκλησή της.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη θα μπορούσε να λειτουργήσει ως δικλίδα ασφαλείας τόσο για τους κληρονόμους όσο και για τους πιστωτές. Από τη μία πλευρά, οι κληρονόμοι θα αποκτήσουν σαφή εικόνα της πραγματικής οικονομικής κατάστασης της κληρονομιάς. Από την άλλη, οι οφειλές θα καταγραφούν με συγκεκριμένους κανόνες, χωρίς να διογκώνονται από τόκους για μια μακρά περίοδο κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος δεν είχε τη δυνατότητα να επανεξετάσει την απόφασή του.
Ακίνητα σε εκκρεμότητα και ψηφιακή ενημέρωση
Σύμφωνα με τους ιδιοκτήτες, οι αποποιήσεις έχουν αφήσει σε αρκετές περιπτώσεις ακίνητα κλειστά, αναξιοποίητα ή χωρίς ξεκάθαρο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις στις οποίες κατοικίες χρησιμοποιούνται χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία αποδοχής της κληρονομιάς, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετες νομικές και πρακτικές εκκρεμότητες.
Παράλληλα, το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει αναθέσει σε ομάδα εργασίας τη διαμόρφωση πλαισίου για τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας. Μέσω αυτής, οι κληρονόμοι θα μπορούν να ενημερώνονται πιο εύκολα για την περιουσία και τις οφειλές που αφήνει ο θανών.
Μια τέτοια πλατφόρμα θα μπορούσε να περιορίσει τις αιφνιδιαστικές συνέπειες μιας κληρονομιάς και να επιτρέψει στους ενδιαφερόμενους να αποφασίζουν με βάση πραγματικά δεδομένα. Μέχρι να οριστικοποιηθεί το νέο πλαίσιο, πάντως, κάθε υπόθεση θα πρέπει να εξετάζεται εξατομικευμένα, καθώς οι προθεσμίες, οι οφειλές και οι νομικές ενέργειες διαφέρουν από περίπτωση σε περίπτωση.
Η πρόταση για αναδρομική ανάκληση αποποιήσεων κληρονομιών μπορεί να δώσει λύση σε πολλούς πολίτες που έχασαν περιουσιακά στοιχεία λόγω του φόβου των χρεών. Ωστόσο, η τελική εφαρμογή της θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο της νομοθετικής ρύθμισης, τις προϋποθέσεις ανάκλησης και τον τρόπο καταγραφής των παλαιών οφειλών. Μέχρι τότε, οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να ζητούν εξειδικευμένη νομική ενημέρωση πριν λάβουν οποιαδήποτε απόφαση.
