Το χρονοδιάγραμμα για τα νέα μέτρα στήριξης στα καύσιμα ανακοίνωσε η κυβέρνηση, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτά αρκετά κρίσιμα ζητήματα. Το ακριβές περιεχόμενο των παρεμβάσεων, το κόστος για τον προϋπολογισμό, η πιθανή ένταξη της αμόλυβδης και το ύψος της ενίσχυσης για το πετρέλαιο θέρμανσης αναμένεται να ξεκαθαρίσουν σταδιακά, καθώς οι διεθνείς τιμές παραμένουν ιδιαίτερα ευμετάβλητες.
Οι πρώτες ανακοινώσεις θα γίνουν στις 30 Σεπτεμβρίου και θα αφορούν τα καύσιμα κίνησης. Τα μέτρα αυτά, σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, θα έχουν αρχικά διάρκεια μόλις 15 ημερών. Στις 14 Οκτωβρίου θα ακολουθήσει δεύτερος γύρος ανακοινώσεων, ο οποίος θα περιλαμβάνει και το πετρέλαιο θέρμανσης, μία ημέρα πριν από την έναρξη διάθεσής του στην αγορά.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης εξήγησε ότι η περιορισμένη διάρκεια των πρώτων μέτρων συνδέεται άμεσα με τη μεγάλη μεταβλητότητα στις διεθνείς τιμές πετρελαίου. Παράλληλα, έως τα μέσα Οκτωβρίου αναμένεται να έχει διαμορφωθεί σαφέστερη εικόνα και για τις εμπορικές κινήσεις των εταιρειών του κλάδου.
Καύσιμα: Οι ημερομηνίες κλείδωσαν, οι παρεμβάσεις όχι
Παρότι οι ημερομηνίες των ανακοινώσεων έχουν οριστεί, οι τελικές αποφάσεις για τα καύσιμα παραμένουν υπό διαμόρφωση. Σύμφωνα με πληροφορίες από το υπουργείο Οικονομικών, η πλέον ώριμη επιλογή είναι η παράταση της παρέμβασης στο πετρέλαιο κίνησης.
Η αναφορά, όμως, σε «καύσιμα κίνησης» αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ευρύτερης παρέμβασης και δεν σημαίνει ότι έχει ήδη αποφασιστεί η στήριξη της αμόλυβδης. Η ένταξή της στο πρώτο πακέτο δεν θεωρείται βέβαιη, καθώς θα είχε πολύ μεγαλύτερο δημοσιονομικό κόστος. Η αμόλυβδη αφορά ένα πολύ ευρύτερο τμήμα της κατανάλωσης, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμη και μια περιορισμένη επιδότηση ανά λίτρο θα μπορούσε να επιβαρύνει τον προϋπολογισμό κατά εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.
Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της ανόδου των διεθνών τιμών, την πορεία των τιμών στα ελληνικά διυλιστήρια, αλλά και τις εξελίξεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. Εάν η διεθνής αγορά παρουσιάσει αποκλιμάκωση, η κυβέρνηση θα μπορούσε να περιορίσει το εύρος της παρέμβασης. Αντίθετα, μια παρατεταμένη άνοδος θα ενίσχυε τις πιέσεις για ένταξη της αμόλυβδης στα μέτρα.
Αβεβαιότητα υπάρχει και για το πετρέλαιο θέρμανσης. Το οικονομικό επιτελείο δεν επιθυμεί να κοστολογήσει από τώρα μια παρέμβαση, χωρίς να γνωρίζει σε ποιο επίπεδο θα διαμορφωθούν οι διεθνείς τιμές στα μέσα Οκτωβρίου. Μια απόφαση που θα λαμβανόταν αρκετές εβδομάδες νωρίτερα θα μπορούσε να αποδειχθεί είτε υπερβολικά ακριβή είτε ανεπαρκής πριν ακόμη εφαρμοστεί.
Στην τελική εξίσωση θα συνυπολογιστεί και η συμμετοχή των εταιρειών. Μέχρι στιγμής δεν έχουν γίνει γνωστά συγκεκριμένα ποσά ή δεσμεύσεις, ωστόσο η συμβολή τους θα μπορούσε να περιορίσει το κόστος για το Δημόσιο. Παράλληλα, παραμένει στο τραπέζι η αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, εφόσον η ενεργειακή κρίση συνεχιστεί και οι τιμές διατηρηθούν σε υψηλά επίπεδα.
Ο περιορισμένος δημοσιονομικός χώρος για τα καύσιμα
Το βασικό ερώτημα αφορά πλέον τη χρηματοδότηση. Η κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι επιθυμεί να μειώσει την επιβάρυνση των πολιτών από τους φόρους στα καύσιμα, όμως κάθε νέα παρέμβαση πρέπει να παραμείνει εντός των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της χώρας.
Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης αποφέρει περίπου 4 δισ. ευρώ ετησίως. Ωστόσο, η Ελλάδα έχει ήδη φτάσει στις ευρωπαϊκές οροφές δαπανών και τα περιθώρια για νέες οριζόντιες ενισχύσεις είναι περιορισμένα. Σύμφωνα με πηγές του οικονομικού επιτελείου, τον Απρίλιο υπήρχε διαθέσιμο περιθώριο περίπου 1 δισ. ευρώ, από το οποίο διατέθηκαν ήδη 800 εκατ. ευρώ. Στη συνέχεια, η επιδότηση στο ντίζελ απορρόφησε πρόσθετους πόρους, με αποτέλεσμα το σημερινό διαθέσιμο υπόλοιπο να εκτιμάται σε επίπεδο χαμηλότερο των 200 εκατ. ευρώ.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε νέα παράταση ή διεύρυνση των μέτρων για τα καύσιμα περιορίζει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια του ΥΠΟΙΚ. Η κυβέρνηση θα πρέπει είτε να περιορίσει τον αριθμό των δικαιούχων είτε να μετακινήσει πόρους από άλλες προγραμματισμένες δράσεις.
Η συνολική δημοσιονομική εικόνα της Ελλάδας είναι καλύτερη σε σχέση με αρκετές άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει πλεόνασμα γενικής κυβέρνησης 0,8% του ΑΕΠ για το 2026 και 0,6% για το 2027, ενώ το δημόσιο χρέος αναμένεται να μειωθεί από 140,7% του ΑΕΠ φέτος σε 134,4% το 2027. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε διαθέσιμο ευρώ μπορεί αυτομάτως να μετατραπεί σε νέα δαπάνη.
Διαφορετική είναι η εικόνα του συνολικού προϋπολογισμού και διαφορετικό το ανώτατο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που έχει συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια νέα επιδότηση μπορεί να είναι διαχειρίσιμη ως προς το πρωτογενές αποτέλεσμα, αλλά ταυτόχρονα να οδηγήσει τις δαπάνες πάνω από το επιτρεπόμενο ευρωπαϊκό όριο.
Η ευρωπαϊκή εξαίρεση και η ενεργειακή ρήτρα
Ανοιχτό παραμένει και το ευρωπαϊκό σκέλος των αποφάσεων. Σε περίπτωση έκτακτης μείωσης του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης ή του ΦΠΑ στα καύσιμα, θα απαιτούνταν ειδική εξαίρεση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε η παρέμβαση να μη συνυπολογιστεί στις οροφές δαπανών.
Η εξαίρεση αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με την ενεργειακή ρήτρα που έχει ζητήσει η Ελλάδα για επενδύσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας. Το ελληνικό αίτημα αφορά την εξαίρεση εθνικά χρηματοδοτούμενων επενδύσεων έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028. Μέσω αυτής της δυνατότητας, το ΥΠΟΙΚ εκτιμά ότι μπορούν να κινητοποιηθούν περισσότερα από 1 δισ. ευρώ για αποθήκευση ενέργειας, ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και υποδομές που μειώνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Η ρήτρα, ωστόσο, δεν αποτελεί εργαλείο χρηματοδότησης για επιδοτήσεις στο ντίζελ, την αμόλυβδη ή το πετρέλαιο θέρμανσης. Αφορά κυρίως επενδύσεις και κάθε σχετική δαπάνη εξετάζεται ξεχωριστά από την Κομισιόν. Ακόμη και όταν μια δαπάνη εξαιρείται από τον κανόνα των καθαρών δαπανών, οι πόροι πρέπει να βρεθούν από τον εθνικό προϋπολογισμό και εξακολουθούν να επηρεάζουν το πρωτογενές αποτέλεσμα και το δημόσιο χρέος.
Οι διεθνείς αποφάσεις που περιμένει το ΥΠΟΙΚ
Καθοριστικό ρόλο στις τελικές αποφάσεις για τα καύσιμα θα παίξουν και οι διεθνείς εξελίξεις. Τον Μάρτιο, τα κράτη-μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας αποφάσισαν τη μεγαλύτερη συντονισμένη αποδέσμευση αποθεμάτων στην ιστορία του οργανισμού, διαθέτοντας 400 εκατ. βαρέλια στην αγορά.
Μια νέα αντίστοιχη κίνηση θα μπορούσε να περιορίσει τις διεθνείς τιμές και, κατά συνέπεια, το ποσό που θα χρειαζόταν να καλύψει ο ελληνικός προϋπολογισμός. Παράλληλα, έχει προαναγγελθεί συνάντηση της G7 για την ενεργειακή κρίση, στην οποία αναμένεται να εξεταστεί και το ενδεχόμενο νέας αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έχουν διατυπωθεί προτάσεις για προσωρινή χαλάρωση ορισμένων τεχνικών προδιαγραφών στα καύσιμα και μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση βιοκαυσίμων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, τέτοιες αλλαγές θα μπορούσαν να αυξήσουν την παραγωγή ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων από τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια κατά 5% έως 20%.
Εάν υπάρξει αποκλιμάκωση στις διεθνείς τιμές, ευρωπαϊκή χαλάρωση των περιορισμών ή νέα αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων, το κόστος των ελληνικών μέτρων για τα καύσιμα μπορεί να περιοριστεί. Αντίθετα, εάν οι τιμές παραμείνουν υψηλές, θα ενισχυθούν οι πιέσεις για μεγαλύτερο επίδομα θέρμανσης και για ένταξη της αμόλυβδης στις ανακοινώσεις της 14ης Οκτωβρίου.
Συνεπώς, η κυβέρνηση κινείται σε δύο στάδια, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη στήριξης των καταναλωτών και στον στενό δημοσιονομικό χώρο. Οι τελικές αποφάσεις για τα καύσιμα θα εξαρτηθούν από τις διεθνείς αγορές, τις ευρωπαϊκές εγκρίσεις, τη συμμετοχή των εταιρειών και την πραγματική αντοχή του προϋπολογισμού.
